Urząd Miejski
w Andrychowie


www.fas.edu.pl

Wpiszcie w wyszukiwarce "Wieczne dziecko"
- znajdziecie tam ciekawy film.
Warto go obejrzeć !!!

Wojewódzki Szpital Psychiatryczny
w Andrychowie

Stowarzyszenia Odnowy Psychicznej i Fizycznej
Klub integracji Społecznej Światło - Nadzieja
ul. Pachla 14, Andrychów (poniedziałek - 16.00-21.00, środa 17.00-21.00).
Kontakt telefoniczny -
Prezes : 516 846 380 Wiceprezes 692 954 246

Andrychowskie Stowarzyszenie Trzeźwości
Klub Integracji
Społecznej "Watra"
Andrychów
ul. Metalowców 10
telefon: (033) 877 28 62
kom. 602 535 425
watraandrychow@gmail.com

 

Grupy AA
tel. 502 594 369

  • STOKROTKA czwartki godz. 16:30, Andrychów,
    ul. Metalowców 10
  • PODAJ DALEJ środy godz. 16:30, Andrychów,
    ul. Metalowców 10
  • AL - ANON wtorki
    godz. 16:00, Andrychów,
    ul. Metalowców 10
  • EXODUS piątki godz. 19:00, Andrychów,
    ul. Batorego nr 48 i 52 (Dom Wsparcia
    dla Bezdomnych)
  • MGIEŁKA niedziela godz. 19:00, Andrychów,
    ul. Batorego nr 48 i 52 (Dom Wsparcia dla Bezdomnych)

 

 


Konferencja - "Problematyka uzależnień i współuzależnienia
w środowisku lokalnym oraz formy jej przeciwdziałania"

Wielokrotnie media donoszą nam, jak niszczycielski wpływ na nasze życie i zdrowie ma alkohol. Informacje te "spływają" najczęściej po nas bez echa. Alkohol dalej zbiera śmiertelne żniwa, niszcząc rodziny, zabijając, rujnując życie. Czy to alkohol jest winny? czy raczej Ci, którzy go spożywają? Alkohol ma fatalny wpływ na nasze życie i zdrowie. Mimo to - ta prosta "substancja" chemiczna bardzo często traktowana jest jako niezbędny element towarzyszący ludziom dorosłym w szczególnych chwilach życia - momentach zabawy, rozrywki, radości. Jaka jest prawda o C2H5OH? Na jedną nóżkę, na drugą nóżkę, ze mną się nie napijesz, wypiłem tylko jednego - mogę prowadzić, wypij za zdrowie przyszłego dziecka ... od tych słów najczęściej rozpoczyna się prawdziwa tragedia ...

Jako społeczeństwo starzejemy się. Jeśli do tego faktu dodamy niekorzystny wpływ środowiska i stylu życia na życie młodszych pokoleń oraz "obciążenia" które nieodpowiedzialni rodzice fundują dziecku już w łonie matki - pomniejszamy siłę zdrowych podstaw funkcjonowania nie tylko poszczególnych rodzin ale i całego kraju, obarczonego później olbrzymimi kosztami leczenia osób, których życie zmieniło się za sprawą kontaktu z alkoholem.

Wciąż zbyt mało jest kampanii społecznych i informacyjnych dających prawdziwy obraz sytuacji. Kampanie są "zbyt grzeczne" Nadal wśród młodzieży brak jest rzetelnej informacji o olbrzymim niebezpieczeństwie, jakie towarzyszy spożywaniu alkoholu i konsekwencjach, niejednokrotnie skutkujących na całe dalsze życie ... nie tylko osób spożywających alkohol, ale też, w szczególnych przypadkach - ich potomstwa. Żeby było śmieszniej ... programy rozrywkowe i kabaretowe traktują alkohol jako powód do żartu - sprawiając wrażenie, że często tragiczne sytuacje z jego udziałem - są winą substancji chemicznej - a nie bezgranicznej głupocie bądź olbrzymim problemie uzależnienia osoby spożywającej alkohol. Jest grupa ludzi, którzy śmieją się z tych żartów ... przez łzy. To osoby współuzależnione ...

Czas najwyższy skończyć z tego rodzaju postrzeganiem substancji, która jest bardzo często źródłem niewyobrażalnych tragedii. Czas najwyższy by alkohol przestał być jedynym powodem spotkań towarzyskich.

To już druga konferencja poświęcona problemom społecznym. Tym razem przygotowana została przez Ośrodek Wspierania Rodziny wspólnie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz Centrum Kultury i Wypoczynku w Andrychowie.

W konferencji uczestniczyli Burmistrz Andrychowa Tomasz Żak, Wiceburmistrz - Agnieszka Perończyk-Adamek, radni rady Powiatu Wadowickiego, Radni Rady Miejskiej w Andrychowie, sołtysi, dyrektorzy szkół, pedagodzy, nauczyciele, przedstawiciele instytucji i organizacji zajmujących się problematyką uzależnienia i wspóluzaleznienia, przedstawiciele pomocy społecznej, służba zdrowia, Policja, kuratorzy sądowi, Straż miejska, członkowie Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz wszyscy Ci, którym nieobca jest praca w zakresie problematyki społecznej.

Przybyłych gości powitała Marta Szrobarczyk - Dyrektor Ośrodka Wspierania Rodziny w Andrychowie, która jednocześnie prowadziła konferencję.

Zanim rozpoczęły się wykłady - dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 4 przedstawiły taniec celtycki pozwalający wyrazić rzeczywistą radość zabawy.

Na wstępie konferencji głos zabrał Burmistrz Andrychowa - Tomasz Żak, mówiąc m.in. : W mentalności większości ludzi uzależnienie kojarzy się z alkoholizmem, narkomanią, nikotynizmem. Najbardziej znanym uzależnieniem jest chyba alkohol. Towarzyszy człowiekowi przez dzieje ludzkości i od początku tych dziejów, jego obecność ma ambiwalentny charakter. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że alkohol odsłania bardzo różne oblicza natury człowieka. W życiu wielu ludzi stanowi on jeden z symboli używanych do podkreślenia chwil uroczystych i radosnych. W polskiej rzeczywistości ta ambiwalencja odczuwana jest w sposób szczególnie intensywny. Spożywany w umiarkowanych ilościach potrafi rozweselić i wydaje się, że nie stanowi zagrożenia dla człowieka. I tak - ten sam alkohol potrafi odsłonić zupełnie inne oblicze. W jednych domach alkohol bywa znakiem przyjaźni, radości i sytości życzliwych sobie ludzi. W innych oznacza - degradację, zniewolenie, rozpad życia rodzinnego a czasem także choroby śmiertelne. Alkoholizm jest jedną z najpowszechniejszych i najbardziej niebezpiecznych chorób z jakimi styka się społeczeństwo na codzień.

Pierwszy z wykładów specjalistycznych poprowadził Wojciech Sowa – psycholog, certyfikowany specjalista psychoterapii uzależnień, będący w trakcie szkolenia przygotowującego do uzyskania certyfikatu psychoterapeuty PTP. Prelegent pracuje w Szpitalu Specjalistycznym im. J. Babińskiego w Krakowie oraz w Krakowskim Instytucie Psychoterapii. Co dowiedzieliśmy się z jego wykładu?

Uzależnienie od alkoholu jest chorobą. Jest następstwem częstego spożywania alkoholu. Mimo, że nie wszyscy pijący często uzależniają się, to nigdy nie wiadomo, kiedy przekraczamy granicę uzależnienia. Często wydaje się, ze wyjście z alkoholizmu to wyłącznie kwestia "siły woli". Tak jednak nie jest. Mimo, że prelegent poinformował również o innych substancjach psychoaktywnych - nikotynie, narkotykach, lekach oraz o czynnościach nałogowych (hazard, nadużywanie internetu, nadużywanie komórek, praca, nauka, zachowania seksualne) to główna część wykładu skupiła się na problemach związanych z alkoholem.

Jak rozpoznać uzależnienie? Osobom uzależnionym wydaje się, że nie potrafią żyć bez pcia. Prowadzi to do sytuacji, że ich życie coraz częściej koncetruje się na alkoholu, przynosząc szkody nie tylko im samym, ale i najbliższym osobom z ich otoczenia. Dotyczy to zarówno środowiska rodziny osoby uzależnionej, jak też pracy zawodowej i nauki.

Aby stwierdzić czy osoba spożywająca alkohol przekroczyła granicę uzależnienia - warto znać objawy towarzyszące uzależnieniu. Osoba taka powinna zadać sobie szereg pytań - Czy jestem w stanie kontrolować ilość wypijanego alkoholu? Czy miewam tzw. ciągi alkoholowe? Czy picie alkoholu weszło mi w nawyk? (głód alkoholowy) Czy muszę pić znacznie więcej by osiągnąć zamierzony efekt? Czy rozpoznaje u siebie alkoholowy zespół odstawienia (abstynencyjny)? Czy picie alkoholu stało się dla mnie głównym sposobem uzyskiwania przyjemności? Czy mimo świadomości szkód zdrowotnych, które powoduje w moim organizmie picie alkoholu - nadal go spożywam?

Jeśli odpowie twierdząco na 3 i więcej z postawionych pytań - prawdopodobnie - jest to już uzależnienie ...

Mimo, że uzależnienie najczęściej rozwija się latami, w niektórych przypadkach proces ten może postępować znacznie szybciej. Dotyczy to zwłaszcza dzieci i młodzieży. Zgubny skutek działania alkoholu na zdrowie znacznie wcześniej daje o sobie znać w przypadku kobiet.

Nałogowe picie to nie tylko intensywne korzystanie z alkoholu, często nawet przez kilka miesięcy, lub bardzo intensywnie, gdzie następnie odstawia się alkohol na "jakiś czas". To również picie non stop - czasami bez upijania się. Wieczorne, tradycyjne lampki wina dla poprawy nastroju ... to mit ...

Bardzo często osoby korzystające z alkoholu stosują go jako sposób poradzenia sobie z trudnościami życiowymi. Częste picie przechodzi w nawyk "normalności", tradycyjnego rytuału. Bardzo często osoby pijące w ten sposób nie doświadczają jeszcze konsekwencji takich ryzykownych zachowań. Z czasem - zaczynają tracić kontrolę, próbując zwykle najpierw samemu poradzić sobie z nadmiernym piciem. Często również odrzucają od siebie ten problem - nie dostrzegają go, "usprawiedliwiając się" we własnych oczach jego nieobecnością.

Osoby uzależnione przestają myśleć racjonalnie o swoim piciu, bagatelizują jego skutki, znajdują coraz więcej powodów do wypicia. Odrzucenie dopuszczania do swojej świadomości możliwości wejścia w nałóg, bądź znalezienia się w jego sidłach sprawia, że osoby uzależnione nie wiążą najczęściej skutków picia alkoholu z jego nadużywaniem.

Tymczasem ... choroba postępuje - sprawiając, że alkoholik coraz częściej koncentruje się na sobie, wpadając w znaczne wahania nastroju, a alkoholizm zaburza przeżywanie uczuć, stając się katalizatorem w ich tłumieniu lub okazywaniu.

Uzależnienie sprawia, że zostaje zaburzone własne "ja" osoby uzależnionej, która ma kłopot z określeniem tego jaka jest naprawdę - czy taka jak w trakcie picia? czy też taka jak w momencie trzeźwienia? Dla najbliższych i otoczenia w pracy zawodowej - uzależniony człowiek staje się absolutnie nieprzewidywalny.

Alkohol szkodzi zdrowiu, powoduje uszkodzenie układu pokarmowego, wątroby i trzustki, choroby układu krążenia, podatność na urazy związane z zamroczeniem alkoholowym. Następuje ogólne zaniedbanie stanu zdrowia, powodujące niebezpieczeństwo późnej diagnozy poważnych chorób. Pojawiają się zaburzenia psychiczne oraz zwiększa się skłonność do samobójstw.

To tylko wpływ alkoholu na alkoholika, ale są jeszcze inne konsekwencje uzależnienia się - rozpad rodzin, izolacja towarzyska i społeczna, kłopoty w pracy, kłopoty z prawem, trudności finansowe, zadłużanie się.

Co robić? Osoby uzależnione mogą zatrzymać rozwój choroby poddając się terapii. Najczęściej dzieje się to jednak wtedy, gdy skutki choroby są bardzo poważne. Nie jest to oczywiście reguła, ponieważ w ostatnich latach następuje wyraźny wzrost uczestników terapii wśród osób z mniej zaawansowanym uzależnieniem oraz takich, które piją bardzo ryzykownie - będąc na granicy uzależnienia.

Często osoby zgłaszające się na terapię wymagają leczenia w oddziałach detoksykacyjnych. Głównym sposobem leczenia uzależnienia jest psychoterapia, wspierana w niektórych przypadkach farmakologicznie. Psychoterapia prowadzona jest indywidualnie lub w grupach terapeutycznych - służy uświadomieniu osobie uzależnionej stanu jej zdrowia ucząc radzenia sobie z potrzebą sięgania po alkohol, radzenia sobie w życiu z trudnościami - bez korzystania z alkoholu.

Co ważne - terapia uzależnień w ośrodkach państwowych jest bezpłatna - także dla osób nie posiadających ubezpieczenia.

Terapia prowadzona jest w oddziałach stacjonarnych lub dziennych. Możliwa jest również w niektórych przypadkach w trybie ambulatoryjnym. Terapie trwają średnio do kilkunastu miesięcy. To oczywiście nie koniec. Pacjenci po intensywnej psychoterapii kontynuują najczęściej leczenie w poradni.

Aby skutecznie walczyć z chorobą - uzależniona osoba musi znaleźć własne sposoby na powstrzymanie nałogu i całkowicie powstrzymać się od picia alkoholu, ponieważ najczęstszym sposobem powrotu do nałogu jest wiara w tzw. "Picie kontrolowane".

Choroba alkoholowa powoduje szkody nie tylko u osoby pijącej, wiążąc w jej przebieg najbliższe otoczenie alkoholika. Najbliższe osoby starają się pomóc, wierząc, że są w stanie "przemówić" osobie pijącej do rozsądku. Najczęściej tego rodzaju próby sa nieskuteczne - powodując agresję. Przerwy w nałogu są najczęściej krótkotrwałe.

Próba zapanowania nad problemem przez osoby współuzależnione powoduje, że członkowie rodzin próbują przejąć kontrolę nad problemem alkoholika - z czasem czując się coraz bardziej odpowiedzialnymi za rozwój uzależnienia, a ich życie zaczyna kręcić się w błędnym kole wokół osoby uzależnionej i jej picia.

Tego rodzaju interakcja nie pozostaje bez echa - sprawiając, że opiekun wpada w stany depresyjne, lękowe, zaburzenia psychiczne. Ciągłe porażki i napięcie sprawia, że uaktywniają się choroby spowodowane długotrwałym stresem. Istnieje również możliwość uzależnienia się ... Najczęściej też, tego rodzaju próba przejęcia kontroli nad osobą uzależnioną powoduje samoizolację społeczną spowodowaną wstydem, możliwością utraty dobrego imienia. Cierpią dzieci - pozbawione niezbędnej opieki. Najczęściej też dochodzi do przypadków przemocy i kłopotów finansowych.

Najtrudniej z chorobą alkoholową w rodzinie radzą sobie dzieci. One - w przeciwieństwie do dorosłych nie potrafią wytłumaczyć sobie rozsądnie powodów picia rodzica, nieświadomie wchodząc w rolę kolejnego opiekuna odpowiedzialnego za przetrwanie rodziny. W ten sposób - próbują się przystosować do sytuacji ciągłego narażenia na lęk, ciągłego napięcia, a często - przemocy fizycznej. Tak skrajne sytuacje sprawiają znaczne skrócenie się okresu szczęśliwego dzieciństwa i przedwczesne dojrzewanie - poprzez przejmowanie odpowiedzialności za obowiązki rodziców ... To chyba najboleśniejsze z doświadczeń, kiedy dziecko obarczone jest ciężarem niemożliwej do zrealizowania pomocy najbliższej osobie ... obserwując jej upadek, degradację, jednocześnie mającej błędną świadomość własnej winy za postępowanie rodzica.

Często - w szkole i najbliższym otoczeniu takie dzieci wyróżniają się pozytywnie, stając się przeciwwagą w negatywnym odbiorze przez społeczeństwo ich pijącego rodzica. To jeden ze sposobów. Drugi - to rola kozła ofiarnego, gdzie poprzez swoje złe zachowanie dziecko radzi sobie z nadmiernym stresem, a swoimi wybrykami sygnalizuje nieudolność wychowawczą swoich "opiekunów". Jako kozioł ofiarny - stara się podświadomie zdjąć odpowiedzialność z pijącego rodzica. Prowadzi to do niebezpieczeństwa - możliwości uzależnienia się lub konfliktów z prawem. Dzieci próbują radzić sobie z lękiem również poprzez ukrywanie się, "schodząc z drogi", staja się mało dostrzegalne w rodzinie. Takie - "znikające dziecko" - "uwalnia" zajętego problemem alkoholowym rodzica od zajmowania się nim. Tego rodzaju "ucieczka" może mieć również swoje konsekwencje psychiczne w życiu dorosłym. Szkody psychiczne to najczęściej nie koniec zmartwień, lecz dopiero ich początek ... Dzieci z rodzin z problemem alkoholowym są znacznie częściej narażone na przemoc fizyczną i wykorzystywanie seksualne.

Jak to przerwać? Jak pomóc? Jak wygląda terapia członków rodziny osoby uzależnionej?

Sposobem na wyjście ze współuzależnienia jest oddanie odpowiedzialności za picie - w ręce osoby która pije - osoby uzależnionej. Dzieje się to zazwyczaj dzięki podjęciu psychoterapii oferowanej bezpłatnie przez poradnie działające w ośrodkach leczenia uzależnień. Jest to również sposób na pomoc osobie uzależnionej. Podczas terapii zdobywa się niezbędną wiedzę o problemie uzależnień i sposobem radzenia sobie z nim. Bardzo często - dopiero wtedy osoby współuzależnione dostrzegają własne potrzeby - uczą się dbać o samego siebie i swój rozwój. Uczą się również stawiać granice osobie uzależnionej oraz tego jak oddać odpowiedzialność za siebie w ręce osoby uzależnionej.

Współuzależnienie to również bardzo poważny problem. Bardzo często takie osoby w dorosłym życiu staja się nadopiekuńcze, mogą mieć wiele trudności z nadmierną odpowiedzialnością za postępowanie innych.

Bardzo ważnym aspektem spotkań terapeutycznych z osobami współuzaleznionymi jest rozmowa o poniesionej i doświadczanej krzywdzie, wsparcie psychiczne, fakt zrozumienia sytuacji w jakiej osoba współuzależniona się znalazła. Takie wsparcie terapeutyczne jest bardzo ważne - zwłaszcza dla dzieci osób uzależnionych od alkoholu. Tego rodzaju psychoterapia jest często ostatnią deską ratunku - szczególnie w przypadku nastolatków stających przed dalszym wyborem drogi życiowej - znajdując się w ciągłej sytuacji będącej często ponad ich siły.

Często - dopiero po wielu latach na terapię zgłaszają się osoby dorosłe, które dorastały z pijącym rodzicem lub rodzicami. Przenoszą balast z dzieciństwa na dorosłe życie - powtarzając swoje zachowania - nieadekwatnie do aktualnej sytuacji ich życia. Syndrom ten nazwano DDA - Dorosłe Dziecko Alkoholika. Nawet po wielu latach alkoholizm osoby bliskiej - może oddziaływać na współtowarzyszy osób uzależnionych ...

Wszyscy znamy tragedię Titanica, zderzył się z wierzchołkiem góry lodowej. Tylko otarł się o niego - doprowadzając do olbrzymiej tragedii. W pewnym sensie - płynący statek jest synonimem osoby współuzależnionej, która całe swoje bogactwo uczuć, piękno, osobowość - traci na skutek kontaktu, spotkania z górą lodową - jej wierzchołkiem, widocznymi objawami, nie zdając sobie sprawy, że wierzchołek jest tylko fragmentem potężnej, zimnej bryły lodu - niemożliwej do pokonania w pojedynkę ...

Czy jeden kieliszek może zniszczyć normalne życie nie tylko osobie pijącej, ale też jej nienarodzonego jeszcze dziecka? .... może!

Kolejny wykład dotyczył poalkoholowego Spektrum Wrodzonych Zaburzeń Rozwojowych FASD. Prelegentka - Małgorzata Klecka zapoznała przybyłych na konferencję z głównymi przyczynami powstawania zaburzeń rozwojowych, określiła podstawy ich diagnozowania i standardy postępowania, które rozpoczynają się od momentu stwierdzenia zaburzeń. Temat poruszany podczas konferencji był bardzo rozległy, pozwolił jednak zrozumieć jak bardzo skomplikowane i nieodwracalne skutki zdrowotne niesie ze sobą spożywanie alkoholu przez kobietę spodziewającą się dziecka.

Prelegentka jest doktorantką Wydziału Lekarskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego - specjalność: psychiatria, zdobyła doktorat w zakresie medycznej diagnostyki FASD – Poalkoholowego Spektrum Wrodzonych Zaburzeń Rozwojowych). Jest jedną z niewielu osób w Polsce - tak dobrze znającą problem. Jest terapeutką psychodynamiczną (Krakowskie Centrum Psychodynamiczne), terapeutą neurorozwoju, specjalistą diagnostyki i terapii FASD, ekspertem Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych ds. FAS, autorką książek ("FAScynujące dzieci", "Dziecko z FASD. Postępowania różnicowe i podstawy terapii") oraz wielu publikacji i programów szkoleniowych podejmujących tematykę FASD. Ma wieloletnie doświadczenie w terapii dzieci z FASD. Jest współautorką Szkoleniowego Programu Umacniania Rodziny (SPUR oraz SPUR II) – szkoleniowego programu dla rodzin zastępczych rekomendowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Prelegentka wnikliwie podeszła do przedstawianego tematu - systematycznie prowadząc słuchaczy przez wszystkie szczeble wiedzy, które były możliwe do przyswojenia przez osoby które nie dysponują specjalistyczną wiedzą medyczną.

Czym jest FAS? Najważniejszą informacją w przypadku tych zaburzeń jest fakt, że można mu całkowicie zapobiec - nie spożywając alkoholu w żadnym stadium ciąży. Na skutki spowodowane FASD nie ma lekarstwa, cudownej pigułki - zmiany w organizmie dziecka spowodowane oddziaływaniem cząsteczek alkoholu na płód w łonie matki są nieodwracalne. Największe zmiany dokonują się w mózgu dziecka - powodując uszkodzenia stałe, uzależnione od stopnia rozwoju mózgu w momencie kontaktu matki z alkoholem - co gorsze - uszkodzenia te mogą powstać podczas okazjonalnego picia alkoholu - uszkadzając obszar mózgu, który właśnie się wykształcał.

Widoczne objawy choroby - anomalie w budowie twarzy (skrócone szpary powiekowe, wygładzona rynienka pod nosem, wąska górna warga) - to najmniejsze zmartwienie. FAS powoduje uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, zaburza struktury neurologiczne, jest główną przyczyną zaburzeń umysłowych i rozwojowych.

Można sobie tylko wyobrazić jak wiele jest możliwości uszkodzeń mózgu oraz konsekwencji tych uszkodzeń - dlatego też bardzo trudno jest jednoznacznie sklasyfikować stopień uszkodzenia - można jedynie określić całe spektrum możliwych zaburzeń - określane jako FASD - Poalkoholowe Spektrum Wrodzonych Zaburzeń Rozwojowych.

Nie będziemy tu oczywiście opisywać sposobu w jaki diagnozuje się FAS - tym zajmują się specjaliści, a właściwie - zespoły interdyscyplinarne składające się ze specjalistów różnych dziedzin - m.in. lekarzy, psychologów, logopedów, terapeutów. Diagnozując dziecko u którego podejrzewa się FAS, aby właściwie rozpoznać chorobę oraz stopień jej zaawansowania - należy ocenić wiele czynników - przeprowadzając ocenę odruchów, słuch, funkcjonowanie sensomotoryczne, stan wzroku, mowy, dotyku, równowagi, rozwoju emocjonalnego, procesu przeżywania straty - dopiero całościowy obraz daje diagnozę, która identyfikuje dany stopień zaburzeń w czterocyfrowym kwestionariuszu diagnostycznym.

Objawy są widoczne już u bardzo małych dzieci. Drażliwość, nadpobudliwość, nerwowość, problemy z odruchami - ssaniem, karmieniem, połykaniem, nieprawidłowym czuciem, słabym lub nadwrażliwym napięciu mięśni, rozproszenie uwagi, płytki sen, światłowstręt, wrażliwość na dźwięk, ciągły płacz lub stan napięcia ... oczywiście, jeśli dziecko wykazuje tego rodzaju zaburzenia nie musi to być właśnie FAS, ale powinno to zaniepokoić rodziców, którzy podejrzewają możliwość wystąpienia tego rodzaju zaburzeń - związaną z kontaktem z alkoholem matki dziecka podczas ciąży.

Póżniej w wieku kilku lat do powyższych objawów dołączają się problemy z pamięcią, brak uwagi, trudności z uczeniem się, powielanie błędów, zaburzenie rozumowania - przyczyna-skutek, zaburzenia mowy. Objawy te nie ustępują, wpływając na dalsze życie dziecka. Można sobie tylko wyobrazić, jaką gehennę musi przeżywać maluch, który bez własnej winy, z wadami nie będącymi jego zasługą musi mierzyć się z otaczającym światem. Trudności w nauce, brak akceptacji wśród rówieśników, opóźnienie rozwoju ruchowego, umysłowego, problemy z koordynacją ruchów ... Prelegentka podała bardzo ciekawe porównanie zachowania się dziecka i zachowania się osoby będącej pod wpływem alkoholu. Zachowania i odczucia obu są niemal identyczne!

Prelegentka przybliżyła słuchaczom rodzaje zaburzeń - m.in. zaburzenia słuchowe, objawy sugerujące STOS, zaburzenia rozwoju emocjonalnego. Poruszono również tematy związane z opieką nad dzieckiem u którego zdiagnozowano FAS.

Prelekcja wywołała ożywioną dyskusję. Zapraszamy do obejrzenia retransmisji z konferencji, która dokładnie uzmysłowi Wam jak bardzo trudnym i skomplikowanym problemem jest FAS.

Gościliśmy prawdziwą znawczynię tematu, która swoją wiedze zdobyła nie tylko teoretycznie ale i praktycznie. Prelegentka na codzień pracuje w kilku obszarach - stara się łączyć medycynę z psychoterapią, zajmuje się diagnostyką zaburzeń rozwojowych u dzieci które doświadczyły odrzucenia i były narażone na działanie teratogenów, czyli substancji szkodliwych w okresie prenatalnym. Drugi obszar jej działania to wspieranie rodziców zastępczych i adopcyjnych poprzez prowadzenie zajęć warsztatowych. Prelegentka zajmuje się również działalnością badawczą - od kilku lat jest zaangażowana w projekt uniwersytetu medycznego, którego celem jest stworzenie narzędzia - powszechnego, zwalidowanego narzędzia do diagnozy płodowego zespołu alkoholowego i innych zaburzeń rozwojowych u dzieci związanych z alkoholem. Jest również szefową dwóch organizacji pozarządowych - Fundacji Fastryga - która wyrosła na bazie programu pomocy dzieciom z płodowym zespołem alkoholowym oraz Stowarzyszenia Zastępczego Rodzicielstwa.

Możemy tutaj wyrazić ogromne słowa uznania za podjęcie tego jakże ważnego tematu, uzmysławiającego społeczeństwu jak wielka krzywdę robi swoim pobłażaniem i niemym przyzwoleniem na kontakt z alkoholem - kolejnym i obecnym pokoleniom, nie do końca świadomym konsekwencji spożywania alkoholu.

Mamy nadzieję, że to nie ostatnie spotkanie z panią Małgorzatą Klecką. Kampanie społeczne prowadzone w mediach zbyt "delikatnie" podchodzą do problemu - warto, by młodzież miała pełen obraz następstw i konsekwencji spowodowanych przez okazjonalne spożywanie alkoholu. Burzliwy tryb życia nastolatków - bardzo często może doprowadzić do sytuacji w której młoda mama - nie będąc świadoma faktu bycia w ciąży - będzie spożywała alkohol w pierwszych tygodniach ciąży - narażając życie i zdrowie przyszłego dziecka.

Więcej informacji na temat FAS - zapraszamy na stronę internetową Fundacji Fastryga :


www.fas.edu.pl

Po dwóch pierwszych wykładach - odrobina wytchnienia od bardzo trudnych tematów.
Przerwa na kawę i ciasteczka :)

Również po konferencji organizatorzy zaprosili przybyłych na smaczny poczęstunek.

Tuz po przerwie na scenie zaprezentowała się młodzież ZSS w Sułkowicach Bolęcinie pod przewodnictwem Renaty Wojewodzic - przedstawiając przybyłym gościom bardzo dojrzały, poruszający i przejmujący przekaz.

Jak Gmina radzi sobie z problemem uzależnienia od alkoholu niektórych jego mieszkańców? Gdzie znajdują się główne punkty pomocy osobom uzależnionym i współuzależnionym? O tym dowiedzieliśmy się w drugiej części spotkania.

Eugeniusz Stępień - terapeuta z Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w Andrychowie, przybliżył działania placówki w której pracuje. Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w Andrychowie posiada dwa oddziały zajmujące się leczeniem uzależnień - Oddział V, który zajmuje się leczeniem zespołów abstynencyjnych oraz oddział VIII zajmujący się terapią uzależnień od alkoholu.

Na Oddział V - detoksykacyjny kierowane są osoby wymagające odtrucia - po zatruciu alkoholem. Taki okres trwa od dziesięciu dni do dwóch tygodni. Zazwyczaj po tym leczeniu pacjent podejmuje leczenie w oddziale uzależnień od alkoholu. Leczenie trwa 6 tygodni - okres bardzo intensywnej pracy terapeutycznej. Jest to krótki okres czasu jak na fakt, że pacjent musi w tym czasie dokonać przełomu w swoim życiu. Do oddziału pacjenci kierowani są dobrowolnie lub na mocy postanowienia sądowego. Osoby kierowane sądownie przechodzą okres obserwacji w oddziale detoksykacyjnym. Oddział działa w Andrychowie od 3 lat. Wcześniej placówka mieściła się w Bulowicach. W chwili obecnej jest to supernowoczesny oddział, który spełnia wszelkie wymogi UE.

Oddział VIII - OTUA jest oddziałem koedukacyjnym, dysponującym 70 łóżkami, komfortowo wyposażonym. Okres oczekiwania na leczenie to w chwili obecnej ok. 0,5 roku (1-1,5 roku ze skierowania sądowego)

Oddział pomaga w bardzo trudnym okresie życia. Jak informuje prelegent w oparciu o doświadczenia ze swojej praktyki leczenie na mocy zobowiązania sądowego jest bardzo potrzebne i zarazem skuteczne. W szpitalu pracuje się w grupach terapeutycznych i terapii indywidualnej. Zajęcia odbywają się od godzin porannych aż do godziny 20.00 Tylko tak intensywna forma jest w stanie pomóc pacjentowi by zmienił swoje życie - zmienił myślenie o sobie, nauczył się przeżywać swoje życie na trzeźwo, znalazł z powrotem swoją tożsamość, która jest warunkiem skutecznego leczenia.

To właśnie tam, najczęściej pacjent dowiaduje się na czym polega uzależnienie, na czym polega jego problem. W szpitalu realizuje się program podstawowy, który nie kończy terapii. Pacjent musi później nauczyć się żyć od nowa - bez alkoholu. Realizowane jest to poprzez grupy samopomocowe, dostępne poza szpitalem, które pomagają w procesie trzeźwienia, nieustannych zmian, budowania nowej jakości życia.

Informacje o działaniach realizowanych przez Ośrodek Wspierania Rodziny w Andrychowie - działalność Świetlicy Terapeutycznej - przedstawiła przedstawicielka kadry pedagogicznej OWR - Małgorzata Młocek. Prelegentka przedstawiła informacje dotyczące Świetlicy terapeutycznej, jako części OWR zajmującej się dziećmi, które pochodzą między innymi z rodzin alkoholowych. Zapraszamy do zapoznania się ze specyfiką działań Świetlicy dostępną na stronie internetowej Ośrodka Wspierania Rodziny - tutaj

Zajęcia w świetlicy rozwijają wiele dziedzin i różne zainteresowania dzieci. Dużą radością ale i nauką dla korzystających z tej placówki dzieci jest udział w zajęciach i półkoloniach, podczas których mogą brać udział w ciekawych spotkaniach oraz wycieczkach. Najlepiej można to zobaczyć w przedstawionym fotoreportażu dostępnym tutaj

Następnie - prowadząca konferencję - Dyrektor OWR Marta Szrobarczyk zaprosiła do przedstawienia działalności stowarzyszeń przez prezesów andrychowskich klubów integracji społecznej - pomagającym osobom uzależnionym w funkcjonowaniu bez alkoholu po podjęciu decyzji o życiu w trzeźwości.

Działalność Stowarzyszenia Światło-Nadzieja zajmującego się terapią osób uzależnionych oraz członków ich rodzin zaprezentował Jan Jopek - Prezes Andrychowskiego Stowarzyszenia Odnowy Psychicznej i Fizycznej Klub integracji Społecznej Światło - Nadzieja. Nazwa długa ale w tym - jak twierdzi Prezes - mieści się wszystko. Aby człowiek przestał pić musi zaistnieć jakieś "światełko" w głowie , później musi przyjść nadzieja.

Stowarzyszenie ma na celu zahamowanie procesu patologicznego wśród lokalnej społeczności Gminy Andrychów, prowadzenie edukacji profilaktycznej, prowadzenie zajęć socjoterapeutycznych, terapeutycznych, rehabilitację jednostki i rodziny. Stowarzyszenie udziela pomocy poprzez psychoterapię indywidualną - pracę w kontakcie indywidualnym, mającą na celu zwiększenie u klienta motywacji do trzeźwości, bądź też służącą rozwiązywaniu bieżących problemów życiowych związanych z nadużywaniem alkoholu oraz psychoterapię grupową dla osób uzależnionych i osób współuzależnionych .

Stowarzyszenie udziela pomocy poprzez warsztaty terapeutyczne mające na celu pogłębioną pracę nad określonym problemem, zajęcia edukacyjno-informacyjne na temat wpływu alkoholu na zdrowie i życie człowieka (dla dorosłych i młodzieży), wykłady osoby duchownej, wyjazdy do miejsc sakralnych mających na celu odnowę duchową, spotkania rekreacyjno-sportowe, spotkania społeczności klubowej na które uczęszczają osoby uzależnione jak również współuzależnione

Zakłada się, że w wyniku podjętej terapii uczestnicy pogłębiają identyfikację ze swoim uzależnieniem - destrukcją wynikającą z picia alkoholu, zaakceptują własną bezsilność wobec alkoholu, zdobędą umiejętności radzenia sobie z myślami o alkoholu, nauczą się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze nawrotu oraz konstruktywnych sposobów radzenia sobie z głodem alkoholowym a także nabędą umiejętności proszenia o pomoc i korzystania ze wsparcia innych osób.

Rezultatem podejmowanych terapii jest też trudna nauka rozpoznawania sytuacji zagrażającej trzeźwieniu oraz wgląd we własne uczucia i emocje (m.in. opanowanie złości i radzenia sobie ze stresem) Nauka polega również na ćwiczeniu asertywności - odmawiania picia alkoholu.

W okresie 4 lat na działań podejmowanych przez stowarzyszenie zgłosiło się ok. 400 osób, a w zajęciach terapeutycznych uczestniczy ok. 85 osób. Siedziba Stowarzyszenia znajduje się przy ulicy Pachla 14 w Andrychowie (poniedziałek - 16.00-21.00, środa 17.00-21.00). Kontakt telefoniczny - Prezes Stowarzyszenia : 516 846 380, Wiceprezes 692 954 246

Andrychowskie Stowarzyszenie Trzeźwości - Klub Integracji Społecznej Watra reprezentował Prezes - Bogusław Niewiadomski.

Co to jest Watra? - Nasze zaproszenie jest bardzo proste - zapraszamy tych, którzy szukają pomocy. Przyjdź - zobacz - posłuchaj - dokonaj wyboru. To Twoje życie. Do siedziby w Ośrodku Wspierania Rodziny zapraszają od poniedziałku do piątku od godziny 9.00-12.00 15-20.00 - mówi Prezes.

Stowarzyszenie oferuje pomoc osobom uzależnionym i współuzależnionym od alkoholu. Swoje cele realizuje poprzez punkt pierwszego kontaktu, grupy terapeutyczne, grupy warsztatowe i grupy samopomocowe. Stowarzyszenie działa 24 lata. Działalność rozpoczęto od spotkań w Bibliotece Miejskiej - w podziemiach, potem Watra przeprowadziła się do Klubu Pod Basztą, potem wędrówka do budynku OPS przy ulicy Batorego i obecnie - budynek Ośrodka Wspierania Rodziny przy ulicy Metalowców 10. Zaadoptowano pomieszczenia starego żłobka w budynku OWR do potrzeb działalności. W chwili obecnej Watra dysponuje kilkoma salami zajęciowymi, na których odbywają się zajęcia terapeutyczne (140 m2)

Wszystko zaczyna się w pomieszczeniu pierwszego kontaktu - jest to miejsce w którym każda osoba otrzyma wyczerpującą informacje na temat zgłoszonego problemu. 21 schodów do Watry jest bardzo ciężkich - jeśli ktoś zdecyduje się do nas przyjść - musi wyjść zmotywaowany do tego, żeby wrócić. Punkt I kontaktu prowadzi kobieta. Powinna to być kobieta ponieważ 95% szukających pomocy to kobiety. Żony, mamy, babcie, siostry, córki ... pozostałe 5% to alkoholicy, którzy widząc kobietę sa bardziej skorzy do rozmowy

Do punktu pierwszego kontaktu kierowane są również osoby skierowane przez Zespół Orzekający Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Policję, OPS, Kuratorów i rodzinę szukającą pomocy. Zgłaszają się również pacjenci indywidualni.

W punkcie pierwszego kontaktu następuje motywacja do podjęcia leczenia, uczestnictwa w grupie terapeutycznej, rozmowa z terapeutą. Po zakończeniu cykli terapeutycznych podopieczni spotykają się i pracują sami pod kierunkiem przeszkolonego lidera grupy. Aktualnie prowadzone są 3 grupy dla uzależnionych od alkoholu (32 osoby) dwie grupy dla osób współuzależnionych - (29 kobiet), grupa warsztatowa dla uzależnionych (11 osób) , grupa samopomocowa dla współuzależnionych - 7 pań , grupa samopomocowa dla współuzależnionych - 10 osób. W każdy poniedziałek spotykamy się na tzw. społeczności klubowej zarówno z tymi, którzy są w terapii jak i z tymi, którzy nie biorą udziału w zajęciach terapeutycznych.

Co roku Watra realizuje program - zadanie własne gminy. Średnio - rocznie w grupach terapeutycznych pracuje od 100 - 130 pacjentów.

Podsumowaniem prac grup terapeutycznych są obozy terapeutyczne - sesje wyjazdowe, które odbywają się w ośrodkach szkoleniowych na Przegibku i w Stryszowie. Tradycją wszystkich stowarzyszeń abstynenckich są rocznice abstynenckie - uroczystości osób, które świętują rocznicę abstynencji. Watrze udało się zagospodarować część ogrodu obok OWR. Stowarzyszenie użycza swojej działalności na potrzeby szkolenia sprzedawców alkoholu - prowadzonych przez Straż Miejską przy współudziale OWR oraz przedstawiciela Watry. Szkolimy sprzedawców z zakresu aspektów prawnych związanych ze sprzedażą. Wracamy do tradycji sprzed kilku lat - spotkań z młodzieżą w Watrze - prowadzenie tam lekcji wychowawczych. Każdy rok kończy się tradycyjnym opłatkiem.

Istota naszego działania polega na pomaganiu ludziom - pomaganiu ludziom z problemem alkoholowym. Do pracy inspiruje nas fragment Ewangelii - Zaprawdę powiadam Wam. Wszystko co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych - mnie uczyniliście.

Kolejny prelegent (członek jednej z grup Anonimowych Alkoholików z terenu Andrychowa) poprosił o zachowanie anonimowości. Oto, co dowiedzieliśmy się z jego wystąpienia.

Bardzo ważne jest po wyjściu z leczenia stacjonarnego, aby gdzieś spotykać się z ludźmi, którzy mają problem alkoholowy, są alkoholikami - aby zachować trzeźwość. Każdy musi sobie znaleźć własną drogę życia. Nie ma dwóch takich samych ludzi. Nie ma dwóch takich samych alkoholików. Nie ma dwóch takich samych rodzin z problemem alkoholowym. Wspólnota anonimowych alkoholików powstała w 1935 roku w USA

Makler giełdowy i lekarz - spotkali się ze sobą i zauważyli, że rozmowa pozwala im zachować abstynencję. W USA jest serce AA. W Polsce istnieją takie grupy od 37 lat. W Andrychowie istnieją 4 grupy anonimowych alkoholików. W siedzibie OWR działają dwie z nich - Stokrotka i Podaj Dalej. W Domu Wsparcia dla bezdomnych - działają kolejne 2 grupy - Mgiełka i Exodus. Wspólnota jest dobrowolna. Spotykają się ludzie różnych zawodów, aby dzieląc się swoim doświadczeniem i nadzieją - zachować trzeźwość i pomagać drugiemu w jej osiągnięciu. Utrzymują się sami z wolnych datków. Nie są organizacją. Na meetingi w Andrychowie uczęszcza ok. 70 osób. Nie ten przegrywa kto upada, ale ten, kto nie potrafi się podnieść. Każdy musi znaleźć sobie własna droge. Dzielimy się swoim doświadczeniem, siłą i nadzieją. W Polsce istnieje ok. 2500 grup AA i uczestniczy ok. 200 000 osób. AA proponuje zasadę całkowitej abstynencji. Osoby, które należą do wspólnoty powstrzymują się od pierwszego kieliszka. Przychodząc na meeting mówią o tym co ich irytuje i dlaczego chcieli się napić, a tego nie zrobili i słuchają innych - starszych alkoholików, którzy dzielą się swoim doświadczeniem.

Podczas meetingów panują specyficzne zasady - nie oceniamy, nie krytykujemy, nie przerywamy wypowiedzi. Mówimy tylko o sobie. Długo się tego trzeba uczyć, żeby nie zajmować się kimś, tylko sobą.

Wspólnota ma program zdrowienia - program 12 kroków pozwalający poznać siebie samego - rozpoznać swoje wady i eliminować je. To jest trudne. Należy rozwijać swoje zalety a poprzez to eliminować wady.

Każdy może uczestniczyć w meetingu AA - raz w miesiącu organizowany jest meeting otwarty, przebiegający według trochę innych zasad. Powiem tyle - Wspólnota ... ratuje życie. Chodzę na meetingi, żeby nie zapomnieć, że jestem alkoholikiem. Dzisiaj - w Andrychowie trzeźwieje mnóstwo ludzi dzięki programowi 12 kroków. Tak naprawdę chodzi się na te spotkania - aby pamiętać - dla siebie. Dziękuję, że mogłem się z Państwem podzielić swoim doświadczeniem, siłą i nadzieją - na tym właśnie polega meeting anonimowych alkoholików.

Jak wiemy - jest to choroba wielu zaprzeczeń. Osoby które trzeźwieją nie powinny się wstydzić tego, że są trzeźwe, że uczestniczą w terapii. Trzeba to głośno i wyraźnie powiedzieć. Nie należy się tego wstydzić. Wstydzić należy się tego, że nie chce się skorzystać z pomocy - dodała prowadząca spotkanie - Marta Szrobarczyk, zapraszając do przedstawienia oferty przedstawicielki Centrum Wspierania Rozwoju Małego Dziecka

Agata Janosz-Jarzyna - neurologopeda, Elżbieta Osowska - rehabilitant ruchowy, terapeuta i diagnosta integracji sensorycznej , Katarzyna Ryłko - neurologopeda - zaprezentowały placówkę zajmującą się rehabilitacją dzieci - również z FAS.

Celem działania Centrum Wspierania Rozwoju Małego Dziecka jest objęcie diagnoza i terapią dzieci - od urodzenia, które wykazują niepełnosprawność w rozwoju psychomotorycznym. W Centrum prowadzona jest również terapia dzieci z Płodowym Zespołem Alkoholowym. Wczesna interwencja daje możliwość usunięcia niektórych zaburzeń i osiągnięcia dalszego prawidłowego rozwoju, zapobiega utrwalaniu niepełnosprawności, poprawia funkcjonowania dzieci u których niepełnosprawność jest nieodwracalna. Pracujemy z dzieciakami od urodzenia do 6-10 roku życia.

W Promyczku na dzień dzisiejszy działają gabinety neurologopedyczny i logopedyczny rehabilitacja ruchowa i gabinet integracji sensorycznej. W najbliższym czasie zostanie oddany gabinet, gdzie będzie pracował neurolog dziecięcy, psycholog dziecięcy, pedagog.

Poruszono również skomplikowany problem rehabilitacji dzieci z syndromem FAS. Najważniejszą rzeczą jest wczesne rozpoczęcie terapii - praktycznie już od urodzenia. Nauka ssania, połykania, stymulacji wzrokowej, słuchowej, stymulacji przetwarzania bodźców dotykowych, lata przedszkolne i szkolne to terapia słuchowa wzrokowa, terapia wad wymowy, pamięci myślenia przyczynowo skutkowego.

Na zakończenie swoje doświadczenia i przemyślenia zaprezentował rodzic dziecka - rodzic zastępczy dziecka u którego zdiagnozowano FASD. Jak wynika z jego relacji dziecko ma wiele problemów. Przez rodziców zastępczych zostały zauważone wkrótce po jego przyjściu do rodziny - w wieku 6 lat. Dziecko ma trudności z zapamiętywaniem, koncentracją, jest nadpobudliwe, ruchliwe. Po wstępnym rozpoznaniu okazało się, że niewiele jest w Polsce ośrodków potrafiących właściwie zdiagnozować FAS. Po dobrej diagnozie jest potrzebna terapia, która niestety nie zawsze kończy się sukcesem. Tych dzieci nie da się wyleczyć. Te dzieci do końca swoich dni noszą krzyżyk, który kiedyś przypisali im rodzice. Dziecko ma dwie osobowości - bardzo płynnie przechodząc z jednej skrajności w drugą.

Chciałbym jedno dla niego osiągnąć - Państwo jako przedstawiciele Urzędu Miasta, grona pedagogicznego jesteście tu i już wiem, że rozumiecie problem. bo tak naprawdę tym dzieciom potrzebne jest zrozumienie. zrozumienie tego z czym one tak naprawdę muszą żyć, z czym muszą się zmagać. Tylko dobre zrozumienie problemu jest w stanie im pomóc. Zachowanie wtórne wpływają negatywnie na całe społeczeństwo. W powiecie wadowickim jest kilkadziesiąt rodzin zastępczych i ognisk opiekuńczych - prawie w każdym z nich są dzieci dotknięte tym syndromem, w niektórych - całe rodzeństwa. Podkreślam - wczesne rozpoznanie i wczesna diagnoza oraz odpowiednio szybko rozpoczęta rehabilitacja pozwala na osiągnięcie zdecydowanie lepszych wyników. Czym starsze dziecko - tym pewne terapeutyczne zajęcia nie przynoszą oczekiwanych skutków.

Jesteśmy pełni podziwu dla walki i zaangażowania tej i innych rodzin zastępczych zmagających się z FASD swoich dzieci, które z winy biologicznych rodziców przez całe życie muszą zmagać się z tak wielkim problemem.

Prelegent zakończył poleceniem dwóch publikacji - dostępnych w internecie - "Wieczne dziecko" - problem syndromu FAS przedstawiony w pigułce.

Wpiszcie w wyszukiwarce "Wieczne dziecko"
- znajdziecie ten film bez problemu. Warto go obejrzeć !!!

Kolejna publikacja to książka Pani Małgorzaty Kleckiej - "FAScynujące dzieci"

Ta konferencja to nie tylko olbrzymia porcja wiedzy, to nie tylko szczere emocje towarzyszące dzieleniem się doświadczeniem przez osoby na codzień borykające się z problemem alkoholu i jego następstwami. Ta konferencja to również impuls dla społeczeństwa jak wiele pozostało jeszcze do zrobienia. Mimo świadomości problemu - wciąż zbyt mało wiemy o zgubnym wpływie alkoholu na nasze życie.

Zapraszamy do obejrzenia retransmisji :

 

Mamy nadzieję, że konferencja odbije się szerokim echem w lokalnym środowisku, dając iskierkę do kolejnych zmian na lepsze, które skutkować będą większą świadomością zagrożenia - a poprzez to skutecznie przyczynią się do zmniejszenia skali problemu.

Alkoholizm to choroba. Potężna i jedna z najgroźniejszych chorób naszej cywilizacji. Ileż paradoksu i pustego, szyderczego śmiechu mieści się w tak często słyszanym przy polskich stołach stwierdzenia ... "na zdrowie"

 

Materiał opracowano na podstawie informacji przekazanych podczas konferencji
Opracował : Jarosław Skupień

Ośrodek Wspierania Rodziny, 34-120 Andrychów, ul. Metalowców 10, Telefon/Fax: 33 8752429, E-mail: owr@andrychow.pl